Sti’ pronì guerra 1915-18, pesànane annovinta surdài Kalimeriti: jà tuo kàmane ‘o’ Parco ti’ Rimembranza panu stin Opera. Peri peri es utto’ largo, vàlane annovinta arguli alixe , mia ja passo’ surdao pesammeno ce e dikìtu ìchan kàmune olo’ cino pu èndiażże na kratestì kalò o àrgulo.
O monumento tos pesammeno to’ tèlise o Pasquale Lefons ce to’ kàmane sto 1930 (chijenneakosce trianta). E statua xe bronzo, e Nike, ìone tu Antonio Bortone. Ene dikì’-tu puru e statua tu Fanfulla apù Lodi pu stei e’ Luppìu stin mesi Raimondello Orsini.
O monumento este sti’ “Mesi tu iju”; mesi pu ‘en ìone poddhì mali na sòsune kàmi tin “Mesi” passon addomà. Fìane pu ‘cì sto 1947 (chijenneakosce sarantattà) ti’ statua ce kàmane to’ monumento es kòmmata: tossa pràmata ta vàlane sto’ cipo tu Hospìżiu. Depoi jèttisan’ addhe guerre ce e pesammeni jùrisane pleo’ poddhì.
Sto’ 1955 (chijenneakosce pettintapente) vàlane enan addho monumento tu Carmelo Faraone sto’ Largo Miccoli pu ìone ena’ topo epù pronà kànnane ta polèmata palea.
Panus quai male lastre marmaregne singhèpsane ola ta nòmata tos pesammeno puss ole te’ guerre. Utti mesi ti’ fonàsane “Mesi tos pesammeno stin guerra”.